‘स्वास्थ्य नै धन हो’ भन्ने उक्ति निकै सत्य छ । मानिस स्वस्थ भए मात्र उसले आफ्नो जीवन सुखी र सफल बनाउन सक्छ । त्यसैले गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्रत्येक नागरिकको आधारभूत आवश्यकता हो । हेटौँडा सरकारी अस्पतालमा बिरामीको चाप धेरै हुने भएकाले सेवा लिन कठिनाइ हुन्छ । सबैभन्दा पहिले कुपन लिन बिहानैदेखि लामो लाइन बस्नुपर्ने समस्या छ । यसलाई व्यवस्थापन गर्नका लागि वृद्धवृद्धा, महिला, बालबालिका र १८ वर्षभन्दा माथिका पुरुषका लागि छुट्टाछुट्टै चार लाइन बनाउनु आवश्यक छ । यसले भीड नियन्त्रण गर्न र सबैलाई सहज सेवा दिन मद्दत गर्दछ ।
टिकट काउन्टरमा पनि बिरामीको भीड अत्यधिक हुने गर्छ । आफ्नो पालो नआउँदै धेरै मानिस अगाडि जाने समस्या देखिन्छ । यसलाई रोक्न कडा नियम लागू गर्नुपर्छ । लाइन व्यवस्थापनका लागि बेरिकेड (घेरा) राख्नुपर्छ र कर्मचारीले कडाइका साथ पालोअनुसार सेवा दिनुपर्छ । यसले अनुशासन कायम राख्छ र सबैलाई समान अवसर मिल्छ । डाक्टरलाई भेट्ने क्रममा हुने भीड कम गर्न वृद्धवृद्धा, महिला, बालबालिका र १८ वर्षभन्दा माथिका पुरुषका लागि छुट्टाछुट्टै डाक्टरको व्यवस्था गर्नुपर्छ । यसो गर्दा प्रत्येक समूहका बिरामीले आफ्नै आवश्यकता अनुसार छिटो र सजिलो सेवा पाउन सक्छन् । विशेषगरी वृद्धवृद्धा र बालबालिकालाई लामो समय कुर्नु नपर्ने हुन्छ, जसले उनीहरूको स्वास्थ्यमा थप समस्या आउन दिँदैन । यस व्यवस्थाले अस्पतालमा भीड व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुर्याउँछ र समग्र सेवा अझ छिटो, व्यवस्थित र प्रभावकारी बन्छ ।
डाक्टरलाई भेटेपछि बिरामीलाई थप जाँचका लागि पठाइन्छ, तर एक्स–रे तथा भिडियो एक्स–रे कोठा कम हुँदा धेरै समय कुर्नुपर्ने अवस्था छ । बिरामीहरूको संख्या दिन–प्रतिदिन बढ्दै गएको छ तर जाँच कक्ष र उपकरण सीमित हुँदा लामो लाइन बस्नुपर्ने हुन्छ । कतिपय बिरामीहरू घण्टौँसम्म पालो कुर्न बाध्य हुन्छन्, जसले उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्था झन् बिग्रन सक्छ । आपत्कालीन बिरामीहरूका लागि त यस्तो ढिलाइ अझ जोखिमपूर्ण हुन सक्छ । यस समस्याको समाधानका लागि अस्पतालले थप जाँच कक्षहरू निर्माण गर्नुपर्छ र आधुनिक तथा छिटो काम गर्ने मेसिनहरूको व्यवस्था गर्नुपर्छ । साथै, प्राविधिक कर्मचारी (टेक्निसियन) को संख्या पनि बढाउनुपर्छ ताकि सेवा निरन्तर र छिटो रूपमा सञ्चालन हुन सकोस् । बिरामीको चापअनुसार समय तालिका मिलाएर काम गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ र आपतकालीन बिरामीलाई प्राथमिकता दिने प्रणाली लागू गर्नुपर्छ । यसरी व्यवस्थापन गर्न सकेमा जाँच प्रक्रिया छिटो, सहज र प्रभावकारी हुनेछ र बिरामीहरूले समयमै उपचार पाउनेछन् ।
जाँचपछि रिपोर्ट लिन लामो समय कुर्नुपर्ने अर्को ठूलो समस्या हो । यसलाई समाधान गर्न प्रविधिको प्रयोग गरी ४५ मिनेटदेखि १ घण्टाभित्रै रिपोर्ट उपलब्ध गराउने व्यवस्था गर्नुपर्छ । यसले बिरामीको समय बचत गर्छ र सेवा अझ प्रभावकारी बनाउँछ । रिपोर्ट पाएपछि फेरि डाक्टरलाई देखाउन लाइन बस्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैले डाक्टरलाई पहिलोपटक भेट्ने र रिपोर्ट देखाउने बिरामीका लागि छुट्टाछुट्टै लाइन बनाउनु आवश्यक छ ।
औषधि लिने समयमा अस्पतालमा सबै आवश्यक औषधि उपलब्ध हुनु अत्यन्त जरुरी छ । तर अस्पतालमा केही आवश्यक औषधिहरू अभाव हुने समस्या देखिन्छ, जसका कारण बिरामीहरू बाहिरको मेडिकलबाट महँगो मूल्यमा औषधि किन्न बाध्य हुन्छन् । यसले विशेषगरी आर्थिकरूपमा कमजोर तथा बीमाबाट सेवा लिने बिरामीहरूलाई थप समस्या पुर्याउँछ । यस समस्याको समाधानका लागि अस्पतालले औषधिको नियमित आपूर्ति सुनिश्चित गर्नुपर्छ र भण्डारण व्यवस्थापनलाई कडाइका साथ लागू गर्नुपर्छ । कुन औषधि कति आवश्यक छ भन्ने कुराको सही योजना बनाएर समयमै खरिद गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ । साथै औषधि वितरण प्रणालीलाई पारदर्शी र व्यवस्थित बनाउनु आवश्यक छ ताकि कुनै पनि बिरामीले आवश्यक औषधि सजिलै पाउन सकोस् । यसरी उचित व्यवस्थापन गर्न सकेमा बिरामीहरूले सहज, सस्तो र प्रभावकारी उपचार सेवा प्राप्त गर्न सक्नेछन् ।
हेटौँडा अस्पतालमा देखिएका यी समस्याहरू उचित व्यवस्थापन, कडा नियम र आधुनिक प्रविधिको प्रयोगबाट समाधान गर्न सकिन्छ । यसरी सुधार गरेमा बिरामीहरूले छिटो, सहज र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्न सक्नेछन् ।
