सिएम रिमाल
माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसईई) सकिएपछि विद्यार्थीहरूसँग झन्डै तीन महिना लामो समय रहनेछ । यो समय उपयुक्त रूपमा बिताउन सकेमा विद्यार्थीहरू भविष्यका लागि राम्रो तयारी गर्न सक्छन् भन्ने कुरामा म विश्वस्त छु । समयको सदुपयोग गर्ने विभिन्न उपायहरूमध्ये यहाँ केही महत्वपूर्ण पक्षबारे विस्तृत रूपमा चर्चा गरिएको छ ।
१. आत्मपरिचय र लक्ष्य निर्धारण ः एसईईपछि विद्यार्थीहरूले आफ्नो रुचि, क्षमताहरू र लक्ष्यहरूबारे सोच्ने राम्रो अवसर प्राप्त गर्नुपर्छ । कुन विषयमा रुचि छ ? भविष्यमा कुन क्षेत्र रोज्ने ? यी प्रश्नहरूका उत्तर खोज्दै विद्यार्थीहरूले आफ्नो लक्ष्य निर्धारण गर्न सक्नुपर्छ ।
आत्ममूल्याङ्कनका लागि गर्न सकिने कार्यहरू ः
आफ्नो रुचि र क्षमताबारे लेख्ने, भविष्यमा गर्न चाहने पेशाका बारेमा अनुसन्धान गर्ने, आफूले मन पराएका क्षेत्रका विज्ञहरूसँग परामर्श गर्ने, लक्ष्य पूरा गर्न आवश्यक सीप र ज्ञान पहिचान गर्ने ।
२. समयको सही व्यवस्थापन ः तीन महिना लामो बिदालाई सजिलो रूपमा नलिई यो समयलाई योजना बनाएर सदुपयोग गर्नुपर्छ । दिनचर्या निश्चित गरी अध्ययन, मनोरञ्जन, पारिवारिक समय र अन्य गतिविधिहरू सन्तुलित बनाउनु महत्वपूर्ण हुन्छ ।
उचित दिनचर्या बनाउनका लागि ः
दैनिक कार्य तालिका बनाउने, प्रेरणादायी पुस्तकहरु अध्ययन, शारीरिक व्यायाम, सिर्जनात्मक कार्य र आरामको समय छुट्याउने, सामाजिक कार्यहरूमा सहभागी हुने समय तोक्ने ।
३. नयाँ सीपहरू सिक्ने अवसर ः विद्यार्थीहरूले एसईईपछि विभिन्न व्यावहारिक सीपहरू सिक्न सक्नुपर्छ । समयको सदुपयोग गर्दै नयाँ ज्ञान र सीप सिक्नु भविष्यमा सहयोगी हुनेछ ।
सिक्न सकिने केही महत्त्वपूर्ण सीपहरू ः
कम्प्युटर तथा प्रविधि ः आधारभूत कम्प्युटर ज्ञान, प्रोग्रामिङ, ग्राफिक डिजाइन वा डिजिटल मार्केटिङ सिक्न सकिन्छ ।
भाषा तथा सञ्चार ः अङ्ग्रेजी, नेपाली वा अन्य नयाँ भाषा सिक्ने प्रयास गर्न सकिन्छ ।
लेखन तथा सिर्जनात्मकता ः कथा, कविता, निबन्ध लेख्ने, ब्लग लेख्न सुरु गर्ने वा आफ्नै युट्युब च्यानल खोल्ने सोच्न सकिन्छ ।
स्वास्थ्य र फिटनेस ः खेलकुद, योग वा ध्यान अभ्यास गरी शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
४. पुस्तक पढ्ने बानी बसाल्ने ः पुस्तकहरू मानिसका असल मित्र हुन् । यस समय साहित्य, विज्ञान, जीवनी, मनोविज्ञान वा अन्य ज्ञानवद्र्धक पुस्तकहरू पढ्नुपर्छ । राम्रा पुस्तकहरू पढेपछि व्यक्तित्व विकासमा सकारात्मक प्रभाव पर्छ ।
पढ्न सकिने पुस्तकका प्रकारहरू ः आत्मविकास र प्रेरणादायी पुस्तकहरू, विज्ञान र प्रविधिसँग सम्बन्धित पुस्तकहरू, जीवन कौशल र नेतृत्व विकास गर्ने पुस्तकहरू, रमाइला कथाहरू र साहित्यिक कृतिहरू ।
५. पारिवारिक उत्तरदायित्व ः विद्यार्थीहरूले परिवारका विभिन्न कार्यहरूमा सहयोग गर्नुपर्छ । यो समय परिवारसँग नजिक हुन, व्यवहारिक ज्ञान सिक्न र जिम्मेवार नागरिक बन्ने राम्रो अवसर भएकाले पारिवारिक काममा संलग्न हुनुपर्छ ।
परिवारमा गर्न सकिने सहयोगहरू ः घरायसी काममा सघाउने (खाना बनाउने, सरसफाइ गर्ने), आमा–बुवाको काममा सहयोग गर्ने, भाइबहिनीलाई पढाउने, खेतबारी, करेसाबारी वा व्यापारमा सघाउने ।
६. सामाजिक कार्यमा संलग्न हुने ः यो समय विद्यार्थीहरूले समाजसेवा, स्वयम्सेवी काम वा वातावरण जोगाउने कार्यहरूमा संलग्न हुन सक्ने उत्कृष्ट अवसर हो ।
सामाजिक सेवाका लागि गर्न सकिने कार्यहरू ः वृद्धाश्रम वा अनाथालयमा सहयोग गर्ने, स्थानीय सरसफाइ तथा वृक्षरोपण गर्ने, सचेतनामूलक कार्यक्रमहरूमा भाग लिने, सामाजिक संस्थाहरूसँग आबद्ध भई स्वयम्सेवा गर्ने ।
७. भावी अध्ययनको तयारी ः एसईईपछि कक्षा ११ मा कुन विषय लिने भन्ने निर्णय गर्नुपर्छ । विज्ञान, व्यवस्थापन, मानविकी वा अन्य प्रवाहहरूबारे अनुसन्धान गर्ने र सही निर्णय लिने राम्रो समय यही हो ।
भावी अध्ययनका लागि गर्न सकिने कार्यहरू ः विभिन्न कलेजहरू र तिनका कार्यक्रमहरूबारे अनुसन्धान गर्ने, आफूलाई मनपर्ने विषयका लागि आधारभूत अध्ययन गर्ने, अनुभव भएका शिक्षक वा सल्लाहकारसँग परामर्श गर्ने ।
८. आर्थिक सचेतना र उद्यमशीलता ः विद्यार्थीहरूले सानो लगानीमा अनलाइन वा अफलाइन व्यवसाय गर्ने सोच्नुपर्छ । फ्रिलान्सिङ, ग्राफिक डिजाइन, अनलाइन ट्युटोरियल वा साना व्यवसायहरूका बारेमा अनुसन्धान गर्नुपर्छ ।
आर्थिक सचेतनाका लागि गर्न सकिने कार्यहरू ः बचत गर्ने बानी बसाल्ने, नयाँ व्यावसायिक विचारहरूबारे सोच्ने, साना व्यवसाय वा स्टार्टअपबारे अनुसन्धान गर्ने,
९. आत्मनिर्भर बन्ने अभ्यास ः विद्यार्थीहरूले आफ्नो व्यक्तिगत सीपहरू सुधार्दै आत्मनिर्भर बन्ने प्रयास गर्नुपर्छ । घरका सामान्य मर्मतसम्भारका काम सिक्ने, सिलाई–कटाई वा अरू व्यावसायिक सीपहरू सिक्ने राम्रो अवसर पनि यही हो ।
आत्मनिर्भर बन्नका लागि गर्न सकिने अभ्यासहरू ः खाना पकाउने कला सिक्ने, लुगा सिलाउने वा मर्मत गर्ने सीप सिक्ने, साना इलेक्ट्रोनिक्स वा घरायसी सामग्री मर्मत गर्ने सीप सिक्ने ।
एसईई परीक्षा सकिएपछि विद्यार्थीहरूले यी तीन महिनालाई खाली समयको रूपमा नलिई सीप विकास, पारिवारिक सहयोग, सामाजिक संलग्नता र आत्मविकासको अवसरका रूपमा लिनुपर्छ । सही योजना बनाएर, समयको सही सदुपयोग गरेमा भविष्य उज्ज्वल बनाउन सकिन्छ । यो समय सधैँ आउँदैन, त्यसैले यसको उचित उपयोग गर्नु नै बुद्धिमानी हुनेछ ।
(रिमाल हेटौँडा–४ स्थित नवोदय शिशु सदनका शिक्षक हुनुहुन्छ ।)
