देश निर्वाचनको संघारमा उभिएको छ । आसन्न निर्वाचनसँगै देश घण्टिमय भएको छ । नयाँलाई एकपटक हेरौं भन्ने जनमत बढ्दो छ । रास्वपाको नेता बालेन र रबि जहाँ-जहाँ पुग्छन् त्यहाँ ठूलो उछाल आउने गरेको छ । रास्वपाको बढ्दो लोकप्रियतासँगै पार्टी छोड्नेको लर्को पनि देखिँदैछ । बालेन र रवि मकवानपुर आउने घोषणा भएकै दिनमा रास्वपाको मकवानपुर जिल्ला सभापति भरत पराजुलीले पार्टी परित्याग गरी सर्लाही पुगेर कांग्रेस प्रवेश गरे । यता बालेन त आएनन् रवि आए । रविको क्रेजको सामुन्ने भरत पराजुलीको बहिर्गमन आझेलमा पर्यो । कार्यक्रममा रास्वपाका कार्यकर्ता, सामर्थक, शुभेच्छुकका साथै रास्वपाको अवस्था बुझ्न भनेर हुप्रचौरमा देखिएको उपस्थितिले पनि जनता यसपटक रास्वपासँगै छ भन्ने देखिन्छ । नेपालको समकालीन राजनीतिमा एउटा महत्वपूर्ण प्रवृत्ति स्पष्ट देखिँदै गएको छ टिकट नपाएपछि पार्टी छोडिहाल्ने, दल परिवर्तन गरिहाल्ने प्रचलन पुरानो हो । चुनावको मुखमा हुने राजनीतिक चलखेल, टिकट वितरणमा हुने विवाद र त्यसपछि देखिने भावनात्मक प्रतिक्रिया आजको राजनीति बुझ्नका लागि महत्वपूर्ण सूचक बनेको छ ।
समकालीन राजनीतिमा एउटा महत्वपूर्ण प्रवृत्ति स्पष्ट देखिँदै गएको छ राजनीतिक स्थिरताको अभाव, अवसरवादी निर्णयहरू र दल परिवर्तनको तीव्रता । विशेषगरी चुनावको मुखमा हुने राजनीतिक चलखेल, टिकट वितरणमा हुने विवाद र त्यसपछि देखिने भावनात्मक प्रतिक्रिया आजको राजनीति बुझ्नका लागि महत्वपूर्ण सूचक बनेका छन् । मकवानपुरको सन्दर्भमा भरत पराजुलीको पछिल्लो राजनीतिक निर्णयले यी सबै प्रश्नहरूलाई पुनः सतहमा ल्याएको छ ।
उनले लामो समयसम्म नेपाली कांग्रेसभित्र रहेर संगठन निर्माण, संघर्ष र राजनीतिक अभ्यासमा आफ्नो जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा बिताएका छन् । स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्मको राजनीति बुझ्ने अनुभव, कार्यकर्तासँगको सम्बन्ध र जनतासँगको सम्पर्कले उनलाई एउटा मकवानपुर कांग्रेस भित्रको प्रभावशाली नेतृत्वको रुपमा चिनाएको थियो । तर, राजनीतिमा अनुभव मात्र पर्याप्त हुँदैन समय अनुसार निर्णय लिने क्षमता, परिस्थितिको मूल्यांकन र दीर्घकालीन दृष्टिकोण झन् महत्वपूर्ण हुन्छ ।
नेपाली कांग्रेसभित्र रहँदा उनले अनेकौं चुनौतीहरूको सामना गरे । गुटबन्दी, अवसरको असमान वितरण र कहिलेकाहीँ हुने अन्यायपूर्ण व्यवहार यी सबै नेपाली राजनीतिका पुराना रोगहरू हुन् । उनिलाई बुथमै पराजित गरिनु जस्तो अवस्थामा धेरै नेताहरू या त संघर्ष जारी राख्छन् वा नयाँ विकल्प खोज्छन् । भरत पराजुलीले दोस्रो बाटो रोजे राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) मार्फत नयाँ राजनीतिक यात्रा सुरु गरे । यो निर्णय केवल व्यक्तिगत निराशाको परिणाम मात्र थिएन, यसले देशभरि बढ्दै गएको परिवर्तनको चाहनालाई पनि प्रतिनिधित्व गथ्र्यो । पुराना दलहरूप्रति जनतामा बढ्दो असन्तुष्टि, नयाँ नेतृत्वको खोजी र वैकल्पिक शक्तिको उदय यी सबै कारकहरूले रास्वपालाई एक आकर्षक प्लेटफर्म बनाएका थिए ।
रास्वपाको लहर र अवसरको राजनीति रास्वपाको उदय नेपाली राजनीतिमा एउटा महत्वपूर्ण मोड थियो । यसले पुराना राजनीतिक संरचनाहरूलाई चुनौती दियो र नयाँ पुस्तालाई आशा जगायो । यस्तो अवस्थामा अनुभवी नेताहरूका लागि पनि नयाँ अवसरहरू खुले । भरत पराजुलीका लागि पनि यो एउटा राजनीतिक पुनर्उत्थानको अवसर थियो नयाँ छवि निर्माण गर्ने, नयाँ मतदातासँग जोडिने र विगतका सीमाहरूलाई तोड्ने । तर, राजनीतिक अवसरलाई सम्हाल्न सक्नु नै नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा हो । अवसर आउनु ठूलो कुरा होइन, त्यसलाई टिकाइराख्न सक्नु महत्वपूर्ण हो । टिकट वितरण जस्तो विषयमा असन्तुष्टि हुनु स्वाभाविक हो तर त्यसमा गरिएको प्रतिक्रिया नै नेताको परिपक्वता मापन गर्ने आधार बन्छ । भावनात्मक निर्णय र रणनीतिक राजनीति चुनावको मुखमा टिकट नपाएपछि पार्टी परिवर्तन गर्नु एउटा सामान्य राजनीतिक अभ्यास जस्तो देखिए पनि, यसको दीर्घकालीन प्रभाव गम्भीर हुन्छ । राजनीति केवल तत्कालीन लाभको खेल होइन; यो विश्वास निर्माण गर्ने प्रक्रिया हो । जनताले नेतामा स्थिरता, प्रतिबद्धता र स्पष्टता खोज्छन् ।
भरत पराजुलीले लिएको निर्णयलाई धेरैले भावनात्मक प्रतिक्रिया भनेर व्याख्या गरेका छन् । यदि यो निर्णय तत्कालिन निराशाबाट प्रेरित हो भने, यसले दीर्घकालीन रूपमा उनको राजनीतिक विश्वसनीयतामा असर पार्न सक्छ । किनभने बारम्बार दल परिवर्तन गर्ने नेताप्रति मतदाताको विश्वास कमजोर हुने सम्भावना रहन्छ । यहाँ अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ नेपाली कांग्रेसले भरत पराजुलीलाई साँच्चै हृदयदेखि स्वागत गरेको हो । वा त्यो केवल चुनावी रणनीति मात्र हो ? राजनीति सधैं आदर्शमा आधारित हुँदैन; धेरैजसो अवस्थामा यो गणित र रणनीतिमा आधारित हुन्छ । चुनावको मुखमा भित्र्याउने चलन पुरानो हो ।
यदि कांग्रेसले उनलाई केवल चुनाव जित्ने साधनको रूपमा प्रयोग गर्न खोजेको हो भने, त्यो सम्बन्ध दीर्घकालीन नहुन सक्छ । राजनीति केवल ‘प्रयोग गर र फाल’ को खेल बन्ने खतरा पनि यस्तै अवस्थामा हुन्छ । यसले नेताको व्यक्तिगत राजनीतिक भविष्यलाई अनिश्चित बनाउँछ । नयाँ पुस्ता र नेतृत्वको प्रश्न भरत दाइको राजनीतिक यात्रासँग जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण आलोचना भनेको नयाँ पुस्ताप्रति उनको दृष्टिकोण हो । नेपालमा अहिलेको प्रमुख राजनीतिक बहस नै यही हो पुराना नेताहरूले स्थान छोड्ने कि नछोड्ने ? नयाँ पुस्तालाई अवसर दिने कि नदिने ?
यदि नेतृत्वले आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्न मात्र ध्यान दिन्छ भने, राजनीति जड हुन्छ । नयाँ सोच, नयाँ ऊर्जा र नयाँ दृष्टिकोण बिना राजनीति अघि बढ्न सक्दैन । दीर्घकालीन रूपमा सफल नेता त्यही हो, जसले आफ्नो उत्तराधिकारी तयार गर्छ र नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा ल्याउँछ ।
राजनीतिमा स्थिरता र विश्वसनीयताको महत्व
आजको नेपाली राजनीतिमा सबैभन्दा ठूलो संकट भनेको विश्वासको संकट हो । जनताले नेताहरूलाई बारम्बार दल बदल्ने, व्यक्तिगत स्वार्थअनुसार निर्णय गर्ने र सिद्धान्तभन्दा अवसरलाई प्राथमिकता दिने देखिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा विश्वसनीयता सबैभन्दा ठूलो पूँजी बन्छ । भरत पराजुलीको निर्णय यही सन्दर्भमा मूल्याङ्कन गरिनेछ । यो निर्णय केवल एउटा व्यक्तिगत कदम मात्र होइन; यसले उनको समग्र राजनीतिक छविलाई पुनः परिभाषित गर्नेछ । इतिहासले नेताहरूलाई उनीहरूले कठिन समयमा के गरे भन्ने आधारमा मूल्यांकन गर्छ, सहज समयमा होइन ।
राजनीति सधैं सीधा र सहज हुँदैन । यसमा हार, निराशा, अन्याय र संघर्ष सबै हुन्छन् । तर ती परिस्थितिहरूमा लिइएका निर्णयहरूले नै नेताको भविष्य निर्धारण गर्छन् । भरत पराजुलीको पछिल्लो निर्णयले धेरै प्रश्नहरू उठाएको छ विश्वसनीयता, अवसर, रणनीति र दीर्घकालीन दृष्टिकोणको । तर, प्रत्येक निर्णय अन्त्य होइन । यो आत्मसमिक्षा गर्ने, आफ्नो रणनीति पुनःनिर्धारण गर्ने र अझ परिपक्व रूपमा अघि बढ्ने अवसर पनि हुन सक्छ । यदि यसलाई सकारात्मक रूपमा लिइयो भने यो अनुभव भविष्यका लागि एउटा महत्वपूर्ण पाठ बन्न सक्छ । अन्ततः राजनीति केवल पद प्राप्त गर्ने खेल होइन यो विश्वास जित्ने प्रक्रिया हो र त्यो विश्वास एकपटक गुम्यो भने पुनः प्राप्त गर्न अत्यन्त कठिन हुन्छ । यसैले, आजको निर्णय केवल वर्तमानको लागि होइन, भविष्यको लागि पनि हो ।
