हेटौंडाः सामाजिक लैंगिक विभेदका कारण महिलाहरुमा शारीरिक, मानसिक, सामाजिक, यौनिक तथा आर्थिकरुपले विभिन्न किसिमका समस्याहरु देखिएका छन् । लैंगिक विभेदकै कारण महिलाहरु हिंसा, लाञ्छना र पीडा सहन बाध्य रहेका छन् ।
हाम्रोजस्तो विकासोन्मुख मुलुकमा मातृमृत्यु, बालमृत्यु, रक्तअल्पताका समस्याका साथै विभिन्न प्रकारका हिंसाका कारण महिलाको स्वास्थ्यमा बहुपछीय असर परेको पाइन्छ । महिलाहरुमा अनिच्छित गर्भधारण र गर्भपतन, यौनरोग, पाठेघर खस्ने, फिस्टुलाजस्ता स्वास्थ्य समस्याहरु जटिलरुपमा रहेका छन् । प्रत्येक महिलाका लागि महिलाको दृष्टिकोणबाट गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाका साथै स्वास्थ्यमा प्रभाव पार्ने निर्धारकहरुमा पहुँच हुनु नै महिला स्वास्थ्य अधिकार हो । तर सामाजिक मूल्य मान्यता, भूमिका, परम्परागत सोच, स्रोत साधनमाथिको पहुँच र नियन्त्रणको अभाव, पितृसत्तात्मक संरचनाले गर्दा महिलामाथि विभिन्न किसिमका हिंसा र विभेद हुने गर्दछ ।
यस्तै हिंसा र विभेदको उपज महिलाहरुमा निरन्तर भइरहने समस्या फिस्टुला हो । विशेषज्ञहरुका अनुसार फिस्टुला भनेको योनीबाट निरन्तररुपमा पिसाब वा दिशा–पिसाब दुबै चुहिने समस्या हो । बच्चा जन्माउने क्रममा लामो ब्यथा (८ देखि १२ घण्टाभन्दा लामो) हुँदा बच्चाको टाउको योनीमार्गमा धेरै समयसम्म रहने कारण टाउकाले थिचेको योनीमार्गको भागमा रक्तसञ्चार बन्द हुन्छ । यसरी रक्तसञ्चार बन्द भएको भाग विस्तारै मर्दै जान्छ । त्यस भागको कमलो मासु मरेपछि त्यहाँ प्वाल पर्ने हुन्छ । प्वाल पिसाब थैली र योनीमार्गको बीचमा परेको छ भने योनीमार्गबाट दिशा पिसाब चुहिन्छ, जसलाई फिस्टुला भनि विशेषज्ञहरुले परिभाषित गरेका छन् ।
महिलाहरुमा फिस्टुलाको समस्या हुने कारणहरु उल्लेखनीय छन् । ८ देखि १२ घण्टा प्रसब व्यथा लाग्नु र बच्चाको टाउको योनीमार्गमा धेरै बेरसम्म रहिरहनाले फिस्टुला हुन्छ । बच्चा जन्माउने ब्यथा लागेपछि महिलाले तत्काल आवश्यक स्वास्थ्य सहयोग प्राप्त गर्न नसक्दा वा उक्त सहयोगका लागि परिवारका सदस्यहरुले निर्णयमा ढिला गर्दा पनि फिस्टुला हुन सक्छ । गर्भवती महिलालाई फिस्टुला हुन नदिन परिवारको मुख्य भूमिका रहन्छ ।
गर्भवती भएको समयमा नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र सहयोग पाउने अधिकारबाट महिला वञ्चित भई कम्तीमा ४ पटक स्वास्थ्य संस्थामा स्वास्थ्य जाँच नगराउँदा, सानै उमेर अथवा शरीरिक परिपक्वता पूर्णरुपमा नभएको बेला बच्चा जन्माउँदा, परिवार नियोजनका साधनमा पहुँच र प्रयोग गर्नेबारे निर्णय लिन नसक्दा मुख्यतया महिलाहरु विभिन्न प्रकारका यौन हिंसाबाट पीडित हुँदा, पाठेघर खसेको महिलाको शल्यक्रिया राम्रोसँग नगर्दा, बालविवाह, बलात्कार र अन्य लैंगिक विभेदमा आधारित हिंसाका घटनाहरुमा आवश्यक स्वास्थ्य उपचार र परामर्श सेवामा महिलाको पहुँच नहुँदा महिलाहरुमा फिस्टुला हुने सम्भावना अत्यधिक रहन्छ ।
यस्तै मुख्यतया महिलाहरुलाई हेर्ने दृष्टिकोण, उनको आफ्नो शरीरमाथि आफ्नो नियन्त्रण हुने वातावरण नहुनु, स्रोतमाथि पहुँच र नियन्त्रण नभएको स्थिति, प्रजनन् कार्यमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने महिला र पुरुष दुबैमा समानता र समान आदरपूर्ण व्यवहार नहुँदा फिस्टुलाको समस्या हुने कारण बन्दछ । यस्तै, महिलामाथि हुने सबै प्रकारका हिंसा अन्त्य भई व्यक्तिगत तहदेखि नीतिगत तहसम्म महिलाको प्रजनन् अधिकार सुनिश्चित गराउँदा महिला प्रजनन् फिस्टुलाको समस्याबाट जोगिन सक्छन् ।
